ΣΙΒΑ Ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΤΗΣ ΙΝΔΙΑΣ

O Σίβα είναι ο Σαννυάσιν – αρχέτυπο της Ινδίας. Είναι η προσωποποίηση της Σαννυάσα. Αποκαλείται Τυαγκεσουάρα – κύριος αυτών που έχουν απαρνηθεί τα εγκόσμια, δηλαδή των Σαννυάσινς, επίσης αποκαλείται και Γιογκεσουάρα – κύριος των Γιόγκις.

Η Σανσκριτική λέξη Σαμνυάσα αποτελείται από δύο άλλες λέξεις: σαμ – τέλειος και νυάσα – παραμερισμός, εγκατάλειψη, παράδοση. Έτσι, Σαμνυάσα σημαίνει ‘’τέλεια παράδοση, απάρνηση’’. Το ιδανικό της Πραγματικότητας της Σαννυάσα είναι η εσωτερική απάρνηση των καρπών όλων των πράξεων, όλων των τελετουργιών και προσκολλήσεων στον κόσμο γενικά.
Από το βιβλίο Σαννυάσα Τάντρα του Παραμαχάμσα Σατυανάντα Σαρασουάτι

ΣΙΒΑ Ο ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΤΗΣ ΙΝΔΙΑΣ

του Δημήτρη Βασιλειάδη

Ο θεός Σίβα αποτελεί το τρίτο πρόσωπο της τριάδας των μεγάλων θεών του Ινδουιστικού πάνθεου - Brahma, Vishnu και Shiva, που αντιπροσωπεύουν τις δυνάμεις της δημιουργίας, συντήρησης και καταστροφής του κόσμου αντίστοιχα. Ο Σίβα αντιπροσωπεύει κυρίως το στοιχείο της καταστροφής, αλλά οι δυνάμεις και ιδιότητές του είναι πολύ περισσότερες και πολυδιάστατες. Σαν Mahakala (μεγάλος χρόνος) είναι η μεγάλη δύναμη του χρόνου που καταστρέφει και διαλύει τα πάντα. Η καταστροφή όμως του παλιού αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την αναδημιουργία και για τον λόγο αυτό ο Σίβα λατρεύεται κυρίως με την μορφή του φαλλού (lingam), το αρσενικό σύμβολο της αναπαραγωγής που το βρίσκουμε  συνήθως τοποθετημένο πάνω στο  θηλυκό όργανο (yioni).

Το αρχέτυπο του θεού της καταστροφής το συναντάμε στους Βεδικούς ύμνους όπου είναι γνωστός με το όνομα Rudra. Η μορφή και τα χαρακτηριστικά του όμως, όπως και των περισσότερων βεδικών θεών, δεν είναι ξεκάθαρη. Μερικές φορές ταυτίζεται με τον Agni, τον θεό της φωτιάς, και οι Maruts, οι θεοί των καταιγίδων, παρουσιάζονται σαν γιοι του. Ο Ρούντρα είναι ο θεός των ύμνων και των θυσιών, φωτεινός σαν τον ήλιο, ο καλύτερος και ο πιο πλουσιοπάροχος. Θεραπεύει αρρώστιες, χαρίζει οικογενειακή ευημερία και αγαθά, όπως άλογα, βουβάλια, και καλές σοδιές και προστατεύει τους οπαδούς του κρατώντας μακριά τις συμφορές. Από την άλλη πλευρά όμως, παρουσιάζεται μ’ ένα διαφορετικό πρόσωπο: σκοτεινός, μαύρος, καταστροφικός, τρομακτικός. Άγριος σαν θεριό κρατά στα χέρια του κεραυνούς βέλη και τόξα και οι Βραχμάνοι ιερείς τον εκλιπαρούν να παραμείνει μακριά από τον τόπο τους και να μην καταστρέψει την ανθρωπότητα.

Η αρχέγονη μορφή του θεού Σίβα σαν προστάτη των ζώων (Pashupati) εντοπίζεται για πρώτη φορά σε μια ανάγλυφη σφραγίδα που ανακαλύφθηκε στα ερείπια της προϊστορικής πόλης τουMohenjo-daro (4000-2000 π.Χ.). Στην σφραγίδα η πολυπρόσωπη θεότητα κάθεται σε γιόγκικη στάση διαλογισμού με ανασηκωμένο φαλλό και φορά κέρατα ενώ γύρω του βρίσκονται τέσσερα ζώα – ελέφαντας, τίγρης, ρινόκερος και ταύρος. Οι παραπάνω συμβολισμοί και περιγραφές μας επιτρέπουν να υποθέσουμε εκ του ασφαλούς ότι ο χαρακτήρας του Σίβα ως μέγιστος θεός του Ινδουισμού διαμορφώθηκε ύστερα από το πάντρεμα της βεδικής θρησκείας με τα πιστεύω και τις προκαταλήψεις των αυτοχθόνων Ινδών.

Στα φιλοσοφικά κείμενα των Ουπανισάδ, ο Σίβα εξυψώνεται ακόμη περισσότερο και ταυτίζεται με τον υπέρτατο θεό που κυβερνά όλους τους κόσμους. Η παρουσία του είναι χωρίς αρχή, μέση και τέλος, μοναδικός, εξαίσιος, ευοίωνος, γαλήνιος, ακατάστρεπτος, αυθύπαρκτος, η αναπνοή και το πνεύμα που διαχέει τα πάντα. Όλα τα όντα ζουν μέσα του και ενώνονται μ’ αυτόν.  Ο Σίβα είναι η αιώνια συνείδηση, το κάθε τι που υπήρξε και το κάθε τι που θα υπάρξει. Είναι ο απελευθερωτής από την πλάνη του κόσμου και τα δεσμά του χρόνου. Με τη χάρη του ο άνθρωπος αναζητά την μονιστική γνώση και βιώνει την ενότητα του υποκειμενικού εαυτού (Atman) και του αντικειμένου κόσμου (Brahman) που απελευθερώνει από τα δεσμά του θανάτου και της επαναγέννησης. Η άμεση και διαισθητική συνειδητοποίησή του θεού αποτελεί το μοναδικό δρόμο για την απόλυτη ελευθερία (Moksha).

Στα μεγάλα ινδικά έπη της Ramayana και της Mahabharata, την ανώτερη θέση στο ινδικό πάνθεο καταλαμβάνουν ενσαρκώσεις του θεού Βίσνου, ο Ράμα και ο Κρίσνα αντίστοιχα. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των οπαδών του Βίσνου (Vaishnavas) και του Σίβα (Shaivas), οδήγησε στο απόμακρο παρελθόν και σε αιματηρές διαθρησκευτικές διαμάχες, καθώς οι δυο πλευρές προσπαθούσαν να καθιερώσουν και να επιβάλουν την ανωτερότητα του θεού τους. Στις γραφές όμως υπάρχουν αρκετά αποσπάσματα που προπαγανδίζουν την φιλική συνύπαρξη και την ταύτιση των δυο θεών. Όπως τονίζει η Harivamsha, «δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ του Σίβα που υπάρχει με την μορφή του Βίσνου και του Βίσνου που υπάρχει με την μορφή του Σίβα».

Την λατρεία των δύο μεγάλων θεών της Ινδίας παρατήρησε και ο Μεγασθένης (αρχές του τρίτου αιώνα π.Χ.), που υπηρέτησε ως πρέσβης του Βασιλιά Σέλευκου Νικάτωρ στα ανάκτορα του Αυτοκράτορα Candragupta Mauryan (γνωστού στην ελληνική λογοτεχνία με το όνομα Σανδρόκοττος). Σύμφωνα με τα Ινδικά του Μεγασθένη, οι Ινδοί που ζούσαν στα βουνά λάτρευαν τον Διόνυσο (Σίβα) και αυτοί που κατοικούσαν στις πεδιάδες τον Ηρακλή  (Κρίσνα). Οι φιλόσοφοι των βουνών, υποστήριζαν ότι ο Διόνυσος είχε έρθει ανάμεσα τους, φέρνοντας τις άγριες κληματαριές, που πίστευαν ότι φυτρώνουν μόνο στην χώρα τους, τον κισσό, την δάφνη, την μυρτιά, και άλλα αειθαλή. Ακόμη, ακολουθούσαν ορισμένες συνήθειες που ήταν Βακχικές. Ντυνόντουσαν με ύφασμα, φορούσαν τουρμπάνια, χρησιμοποιούσαν αρώματα, και στόλιζαν τους εαυτούς τους με ρούχα βαμμένα με φωτεινά χρώματα. Μουσικοί με τύμπανα και κουδούνια προϋπαντούσαν τους βασιλείς πριν από την εμφάνιση τους στο λαό.

Ο Μεγασθένης κατέγραψε ακόμη ότι οι άνθρωποι με την μεγαλύτερη μόρφωση στην Ινδία διηγιόντουσαν στην εποχή του ότι την εποχή που οι άνθρωποι της χώρας ζούσαν ακόμη σε χωριά, ο Διόνυσος έκανε την εμφάνισή του σε περιοχές που βρίσκονται στην Δύση. Όταν ο Διόνυσος έφθασε στην Ινδία έκτισε πόλεις, έδωσε νόμους, και πρόσφερε κρασί και δίδαξε στους Ινδούς πως να καλλιεργούν τη γη. Αυτός πρώτος έζεψε τα βουβάλια στο όργωμα και έκανε τους περισσότερους Ινδούς γεωργούς αντί για νομάδες. Αυτός τους εξόπλισε με τα όπλα του πολέμου. Ο Διόνυσος τους έμαθε να λατρεύουν διάφορους θεούς, αλλά ιδιαίτερα τον εαυτό του, με την κρούση των κυμβάλων και το κτύπημα των τύμπανων. Αυτός δίδαξε στους Ινδούς να χορεύουν σε σατυρικό στυλ (τον χορό που ονομαζόταν ‘κόρδαξ’ ανάμεσα στους Έλληνες), τους έδειξε πως να διατηρούν τα μαλλιά τους μακριά προς τιμή του θεού με την κωνική κούπα και πως να χρησιμοποιούν αλοιφές. Αφού έθεσε τα πάντα σε τάξη, ο Διόνυσος διόρισε τον Σπατέμπα βασιλιά και έφυγε από την Ινδία. Σχετικά με την χρονολογία της άφιξης του Έλληνα θεού στην Ινδία, ο Μεγασθένης μας πληροφορεί ότι μεταξύ της βασιλείας του Διόνυσου και αυτής του Candragupta πέρασαν εκατόν πενήντα τρεις βασιλείς που διοίκησαν για έξι χιλιάδες και σαράντα δυο χρόνια. Ο Julius Solinus μετρά 6,451 χρόνια από τον Πατέρα Βάκχο μέχρι τον Αλέξανδρο.

Στις προ-Αλεξανδρινές πηγές, ο θεός Διόνυσος έχει ήδη συσχετισθεί με το Βουνό Νύσα και την Βάκτρια αλλά οι εκστρατείες του στην Ινδία δεν έχουν καταγραφεί. Σύμφωνα με τον Ευριπίδη (που έζησε ένα αιώνα πριν από τον Αλέξανδρο), ο Διόνυσος ανέπτυξε τον πολιτισμό, έδωσε νόμους, και αγάπησε την ειρήνη αλλά και έκανε εκστρατείες και κατέκτησε ολόκληρη την Ασία. Στην έναρξη του δράματός του, Βάκχαι, ο δραματικός ποιητής περιγράφει την επιστροφή του Διόνυσου από την Ασία, αναφέροντας διάφορες χώρες συμπεριλαμβανομένης και της Βάκτριας, αλλά όχι την Ινδία.

Πληροφορίες για την προϊστορική συσχέτιση των Ελλήνων με την βορειοδυτική Ινδία συναντάμε στην Mahabharata και τις Puranas, όπου οι Ίωνες (Yavanas στα σανσκριτικά) θεωρούνται απόγονοι του βεδικού Βασιλιά Turvasha, που αναφέρεται συχνά στoυς ύμνους της Rig Veda και χρονολογούνται πίσω στην δεύτερη χιλιετηρίδα π.Χ. Επίσης στα έπη και τη μεταγενέστερη ινδική λογοτεχνία, συναντάμε ορισμένες αναφορές που περιγράφουν τους Yavanas ως Άριους που έχασαν την κοινωνική τους υπόσταση και ως ανθρώπους που μπορούσαν να σπουδάσουν τις Βέδες στο παρελθόν.

Οι παραπάνω αναφορές δίδουν βάση στην υπόθεση της ύπαρξης Ιωνικών αποικιών στη Βάκτρια και Βόριο-δυτική Ινδία, αλλά οι ιστορίες της εκστρατείας του Διόνυσου και του Ηρακλή στην Ινδία προπαγανδίσθηκαν κυρίως στους χρόνους του Αλεξάνδρου και την μετα-Αλεξανδρινή εποχή. Οι ελληνιστές συγγραφείς γοητευμένοι από τις ομοιότητες που συνάντησαν μεταξύ των ινδικών και ελληνικών θεοτήτων ταύτισαν τις δυο κύριες τοπικές θεότητες, Σίβα και Κρίσνα, με τον Διόνυσο και τον Ηρακλή αντίστοιχα. Οι ομοιότητες μεταξύ του Έλληνα και του Ινδού θεού της έκστασης και της ελευθερίας έχουν γίνει αντικείμενο εκτενούς σύγκρισης από λόγιους και μελετητές καθ’ όλη την διάρκεια της ιστορίας.

Με την πάροδο του χρόνου ο Σίβα καθιερώνεται ως ο μέγιστος θεός (mahadeva ή mahesa) κυρίως ανάμεσα στις χαμηλές κοινωνικές τάξεις που έχουν αποκλειστεί από την συμμετοχή τους στη Βραχμανική θρησκεία. Ο μέγιστος δάσκαλος και κύριος όλων των δυνάμεων που διέπουν το σύμπαν (vishvanatha) απαρνείται κάθε κοσμική εξουσία και εμφανίζεται με το σώμα  ενός ζητιάνου ασκητή (mahayogi). Γυμνός και πασαλειμμένος με στάχτες που περισυλλέχθηκαν από τις καύσεις των νεκρών, γίνεται το σύμβολο της τέλειας απάρνησης για όλους τους ασκητές που αναζητούν την απελευθέρωση από τα δεσμά του σώματος και την ένωσή τους με την αιωνιότητα. Ο μεγάλος θεός απεικονίζεται καθισμένος σε γιογκική στάση διαλογισμού, γαλήνιος και ντυμένος με δέρμα τίγρης, ελαφιού ή ελέφαντα. Μέσα από τα μπερδεμένα μαλλιά του (jatadhahara) που στολίζονται από μια λεπτή φέτα φεγγαριού (candrashekhara), αναβλύζει η θεά Γάγγης (gangadhara). Ο λαιμός του περιτυλίγεται από φίδια και περιδαίλεα φτιαγμένα από νεκροκεφαλές (kapalamalin). Εκστασιασμένος, από την χρήση ψυχοτροπικών ουσιών και τους κοσμικούς ήχους που εκπέμπουν τα κύμβαλά του, χορεύει τον τρομακτικό χορό που είναι γνωστός ως tandava. Στα χέρια του κρατάει τρίαινα (trishula), το σύμβολο των τριών στοιχείων (gunas) της ύλης  (prakriti). Ταξιδεύει καβάλα σε ταύρο (nadi) και όταν βλέπουμε το άγαλμα του ταύρου στην είσοδο κάποιου ναού καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για ναό του Σίβα.

Ο χαρακτήρας του τρομακτικού θεού εμπλουτίζεται συνεχώς με νέες δυνάμεις και ιδιότητες που περιγράφονται παραστατικά από τα 1008 επίθετα που του αποδίδει η ινδική υμνολογία. Σαν Nataraja είναι ο κοσμικός χορευτής που αυθόρμητα και μέσα από την ίδια του την ευδαιμονία θέτει σε κίνηση ολόκληρο το σύμπαν κατά τον ίδιο τρόπο που ο χορευτής κινεί το σώμα του. Σαν Nilakantha έχει γαλάζιο λαιμό από το τρομακτικό  δηλητήριο που κατάπιε για να σώσει την ανθρωπότητα. Σαν Bhutanatha (ή Bhuteshvara) βρίσκει ευχαρίστηση περιπλανώμενος στους χώρους καύσης των νεκρών ακολουθούμενος  από πλήθος φαντασμάτων. Σαν Mrityunjaya θεραπεύει τις αρρώστιες και νικά τον θάνατο χαρίζοντας αιωνιότητα. Σαν Pancanana έχει πέντε κεφάλια ένα προς κάθε κατεύθυνση και ένα που κοιτάζει προς τα πάνω συμβολίζοντας την πανταχού παρούσα παρουσία του και την υπερβατικότητά του. Σαν Ardhanareshara, μισός άνδρας - μισός γυναίκα, συμβολίζει την απόλυτη ένωση  της υπέρτατης γνώσης (Σίβα) και της κοσμικής δύναμης (Σάκτι). Σαν Trilocana ή Trayambaka, έχει τρία μάτια συμπεριλαμβανομένου και αυτού της διαίσθησης με το οποίο κατακαίγει τον θεό του έρωτα, Κama όταν ο τελευταίος επιχειρεί να εμποτίσει τον έρωτα στη σύζυγό του, Parvati για να διαταράξει τον διαλογισμό του. Αντίθετα με τους άλλους ινδικούς θεούς, ο Σίβα παραμένει μονογαμικός και έχει δυο γιους, τον ελεφαντοπρόσωπο Ganesha που απομακρύνει όλα τα εμπόδια και τον θεό του πολέμου,Kartikkaya ή Skanda που γεννήθηκε χωρίς μητέρα.

Η ασκητική κατοικία του θεού Σίβα βρίσκεται στις χιονισμένες βουνοκορυφές του όρους Kailasa στο Νότιο Θιβέτ. Η αγαπημένη του πόλη είναι το ιερό Μπεναρές, όπου τον λατρεύουν χιλιάδες ασκητές, μουσικοί και λόγιοι (pandits) με πλήρη αφοσίωση στην πνευματική άσκηση, την καλλιέργεια των τεχνών και τη μελέτη  των ιερών γραφών. Ο απλός κόσμος και εκατομμύρια προσκυνητών τον λατρεύουν στις χιλιάδες των μικρών και μεγάλων ναών που βρίσκονται διάσπαρτοι παντού στην πόλη. Το σημαντικότερο κέντρο λατρείας του είναι ο χρυσός ναός, όπου βρίσκεται ο αρχέγονος φωτεινός φαλλός (jyotirlingam) του. Οι ινδουιστές πιστεύουν ότι ο θεός Σίβα χαρίζει απελευθέρωση από τον κύκλο της μετεμψύχωσης σ’ όλους όσους πεθαίνουν στη πόλη του και για τον λόγο αυτό η παρουσία του είναι ιδιαίτερα αισθητή στις αποβάθρες του Γάγγη που καίγονται ασταμάτητα πτώματα νεκρών απ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη της Ινδίας.

Τις ώρες της προσευχής με την ανατολή και την δύση του ήλιου, οι Βραχμάνοι ιερείς, οι μοναχοί (sadhus), και οι λαϊκοί πιστοί μαζεύονται σε μοναστήρια, σε ναούς και στις όχθες του Γάγγη για να λατρεύσουν τον Σίβα, τη θεά Γάγγη και το ιερό  Μπεναρές (Κασί στα σανσκριτικά). Με την δύναμη των μεγαφώνων οι  ύμνοι και οι κτύποι των καμπάνων και των τυμπάνων που τους συνοδεύουν γίνονται ακουστοί σ’ όλη την πόλη. Οι πιστοί, μετά από το πρωινό μπάνιο εξιλέωσης στον Γάγγη, κουβαλούν σε μικρά βάζα νερό από τον Γάγγη και λουλούδια για να τα προσφέρουν στα lingam που βρίσκονται διάσπαρτα κάτω από τα ιερά δέντρα και σε κάθε γωνιά της πόλης. Ιδιαίτερη θέση στην λατρεία του Σίβα έχει η ημέρα της Δευτέρας που είναι αφιερωμένη στον θεό της πόλης. Την ημέρα αυτή κανένας παραδοσιακός Βραχμάνος δεν επιτρέπεται να αναχωρήσει από την πόλη του Μπεναρές καθώς θα προσβάλει τον θεό της.

Το ετήσιο γεγονός του Μπεναρές είναι αναμφισβήτητα η Μάχα Σιβαράτρι, ο εορτασμός της επετείου του γάμου του Σίβα με την Παρβάτι που λαμβάνει μέρος την 13η σκοτεινή νύχτα του ινδικού μήνα Caitr (Φεβρουάριος-Μάρτιος). Μουσικά και χορευτικά προγράμματα που διοργανώνονται καθ’ όλο το τριήμερο από τις διοικήσεις των ναών και τους προύχοντες της πόλης προετοιμάζουν ψυχολογικά τον κόσμο να υποδεχθεί την μεγάλη γιορτή. Την προηγούμενη νύχτα χιλιάδες νέοι ξεκινούν ξυπόλητοι να κάνουν τον γύρω της πόλης (pancakrosh) επισκεπτόμενοι κάθε ναό που συναντούν στη διαδρομή τους. Το πρωί θα ενωθούν με τις εκατοντάδες χιλιάδες των προσκυνητών που περιμένουν υπομονετικά να προσκυνήσουν τον φωτεινό φαλλό του Σίβα στον χρυσό ναό μέχρι αργά το βράδυ οπότε και αρχίζει ο εορτασμός του γάμου του Σίβα.

Το κεφάλι,  είναι  από το άγαλμα του Διονύσου (4ος π.χ. αιώνας)  που βρίσκονταν στο Ιερό του,  στην Αρχαία πόλη της Θάσου.
Φωτεινά άρματα από όλες τις γειτονιές της πόλης καταφθάνουν με πομπή στο κέντρο της πόλης μεταφέροντας τους οπαδούς του Μαχαντέβα που τον αναπαρασταίνουν ντυμένοι σαν γαμπροί. Πίσω τους ακολουθούν οι περιθωριακοί και κατατρεγμένοι οπαδοί του που προσπαθούν να έχουν την μυστικιστική εμπειρία της ένωσης με τον θεό μιμούμενοι την συμπεριφορά του, χορεύοντας μανιακούς χορούς και πίνοντας το ψυχοτροπικό ποτό που φτιάχνεται από γιαούρτι και ένα είδος μαριχουάνας (bhang) και μοιράζεται δωρεάν σ’ όλο τον κόσμο την ημέρα της εορτής.

Την νύχτα της Μάχα Σιβαράτρι, ο θεός Σίβα, το αρχέτυπο σύμβολο της πνευματικής γνώσης και ελευθερίας συναντιέται με την θεά Σάκτι που αντιπροσωπεύει ένα άλλο αιώνιο αρχέτυπο, την υλική δύναμη και τις απολαύσεις του κόσμου που κρατούν δέσμιους όλους τους ανθρώπους. Τελικά, ο γάμος του ζητιάνου ασκητή γίνεται και η πάμπλουτη κόρη των Ιμαλαΐων αναγνωρίζει τον μοναδικό και δικαιωματικό κύριο της, την υπέρτατη συνείδηση που κυβερνά ολόκληρο το σύμπαν.

Βιβλιογραφία:

Arora, U.P. 1981. Motifs in Indian Mythology - Their Greek & Other Parallels. N. Delhi. Indika Publishing House.

Bhandarkar, Ramkrishna Gopal. 1913. Vaishnavism, Shaivism and Minor Religious Systems. New Delhi: Asian Educational Services (second reprint 1987).

Dahlquist, Allan. 1962. Megasthenes and Indian Religions - A Study in Motives and Types.  Uppsala. Almqvist & Wiksell.

Danielou, Allen. 1984. Shiva and Dionysos. New York. Inner Traditions International.

Dyczkowski, M.S.G. 1988. The Canon of the Saivαgama and the Kubjika Tantras of the Western Kaula Tradition. New York. State University of New York.

Mishra, Kamlakar. 1993. Kasmir Shaivism: The Central Philosophy of Tantrism, Cambridge, Massachusetts, Rudra Press.

Μιχαϊλίδης, Απόστολος. 1993. «Αγκόρεις οι Λάτρεις του Θεού Σίβα». Ιστορία. No. 304, σελς.. 64 - 69.

Nagar, Shanti Lal. 1994. Shiva in Art, Literature and Thought. New Delhi. Indus Publishing Company.

Τριτσιμπίδας, Γιάννης. 2002. Μαχασιβαράτρι – Ο Γάμος του Σίβα. Αθήνα – Βαράνασι. Cinergon (ντοκιμαντέρ).

Vassiliades, Demetrios Th. 2000. The Greeks in India: A Survey in Philosophical Understanding, N. Delhi: Munshiram Manoharlal.

Lorenzen, D.N. 1972. The Kapalikas and Kalamukhas: Two Lost Saivite Sects. Berkeley and Los Angeles. University of California Press.

Ζιάκας, Γρηγόριος. 1986. Ιστορία των Θρησκευμάτων. Τόμος Α. Τα Ινδικά Θρησκεύματα.  Θεσσαλονίκη. Εκδόσεις Π. Πουρνάρα.  Επανέκδοση  1996.

Meditation - Correct and Systematic Method of Preparing for Meditation

Satsang with Swami Satyananda

What is the relationship between cosmic energy and pranayama?

In yoga cosmic energy is known as prana. There is life energy in the whole atmosphere, but in addition to this there is an infinite quantity of cosmic energy. This energy is predominantly present in the five elements. Just as we say the source of protein is meat, eggs, nuts and soya beans, in the same way the five sources of prana are earth, water, fire, air and ether. But the best source of prana is the air, and that is why pranayama is such a powerful practice.

The breath which you take inside is not pure prana; it is air with prana. Ultimately it is purified and separated into positive and negative ions, into ordinary air and prana. This separation occurs during kumbhaka, and at the time of meditation these pranas are assimilated. Therefore, a hatha yogi who practises pranayama must also practise meditation in order to assimilate the separated prana. So this cosmic prana becomes a part of individual prana through pranayama and meditation.

Is concentration on the breath considered an essential part of the tantric practices?

Concentration on the breath is one of the most powerful methods of introverting the restless mind. The practice of meditation is divided into 4 stages: pratyahara or introversion; dharana or concentration; dhyana or meditation; and samadhi or transcendence.

Concentration on breath comes in the first category. As you concentrate on the breath, the mind automatically becomes withdrawn. When this stage has been accomplished you must then try to fix your mind on one chosen point. If you continue to withdraw and introvert the mind without bringing it to one point it will be absolutely hypnotised. Therefore when you are able to introvert the mind to a certain point and when psychic experiences suddenly begin, immediately start the practice of dharana.

Regardless of which system you follow, practices of introversion alone cannot lead you to awakening. They are only intended to create passivity and tranquillity. The restless tendencies of the mind must be pacified. This is the first stage. The next stage, dharana, means fixing the mind on one point and reducing the area of space. When the mind is fixed on one point and is concentrating itself it will lead to dhyana and samadhi.

What is a correct and systematic method of preparing for meditation?

Concentration and meditation come under raja yoga, and before you practise raja yoga, you must purify the physical body by the techniques of hatha yoga. In yoga, we believe that as far as possible, the causes of thought processes should be cleared up first through the physical medium. For example, sometimes a thought can be the outcome of a bad stomach or the effect of a thyroid malfunction. Therefore we recommend the purifying techniques of hatha yoga. There are six hatha yoga cleansing techniques: neti, dhauti, basti, nauli, trataka and kapalbhati. They are called the shatkarmas. With the guidance of an experienced teacher, you do these practices according to your requirements and capacity.

After you have practised the shatkarmas for one to two years, harmony is attained within the nervous system, the parasympathetic and sympathetic, in ida and pingala nadis. They are responsible for manas shakti (mental energy) and prana shakti (pranic or vital energy) respectively. If either of these nadis are disturbed, then you have diseases born of manas or prana shakti.

By hatha yoga, therefore, we are actually purifying all the flows so that they are homogeneous and uninterrupted. When this has been accomplished you should then start concentration for which a strong nervous system is imperative. When the flows in ida and pingala are correctly energised and balanced with respect to each other, the third flow, sushumna, is automatically activated. When this happens, meditation becomes spontaneous. However, this doesn't mean that you should not practise japa or that you should not do anything else now. You must continue with these things also, but if you are going to enter into meditation practice seriously, then you must do it systematically.

Apart from the relaxation and health benefits is there a deeper purpose for practising meditation?

The purpose of meditation is to develop super-awareness which should take charge of all the affairs of life, replacing the mind just as in presidential rule the governor takes charge of all the affairs of the state when the cabinet does not function. In the same way, when we know that this mind is not able to conduct the affairs of life properly, when it is creating torture, agony and suffering we say, "No, the mind is not a good director". The limited mind must be replaced by a superpower, super awareness, but the problem is that there is no super awareness. Therefore we practise meditation to develop it.

During meditation, is the position of the hands important? If so, what is the best position?

If both nostrils are not flowing freely the position of the hands should be as follows. Place the right hand under the left armpit and the left hand under the right armpit and press. The arms should be relaxed. This is called swara yoga mudra. At the time of meditation both nostrils must flow freely, if they do not, then one part of the brain remains inactive and you cannot meditate properly. When both the nostrils flow freely, both hemispheres of the brain are equally active and meditation can be accomplished without any difficulty.

If, however, both nostrils are flowing freely when you sit for meditation, you can place your hands in the lap. This is called yoni mudra. Or you may adopt chin mudra, with the thumb and the index finger joined and the remaining three fingers separated, symbolising the separation of yourself (index finger) from the three gunas of rajas, tamas and sattva, and the joining of yourself to the supreme consciousness (thumb).

In meditation it is very important that both nostrils are free. If for example only the right nostril is flowing and the left is blocked, the mind will run terribly hither and thither like a monkey. If only the left is flowing you will start dreaming after some time or depression may set in. When both nostrils are flowing, the right and left hemispheres of the brain are harmonised and begin to function in a greater dimension. In this way meditation can be accomplished.

During meditation something starts jumping in my body, then the body starts shaking. What is this?

It is perfectly all right but don't dwell on these happenings. Try to remain aware of the point of your concentration. With concentration many things can happen. If the mind is swayed by these psychic experiences and physical symptoms, it is a distraction from the main centre. However, sometimes, in a state of meditation these disturbances become so powerful that it is useless to fight with them. It is better to find out the reason for their presence. Maybe you have not fulfilled some of the preliminary conditions of yoga or have not stabilised your nervous system or emotional structure.

Sometimes in meditation there is an experience when the breath stops automatically.

There is a certain moment when prana and the mind interact and move together. When the mind is controlled the pranic forces also stop and when the pranas are controlled the mind automatically stops. In yoga this is known as kevala kumbhaka, automatic, spontaneous retention. The moment your mind ceases to function or is consumed in the point of concentration, automatically the breath must stop because in the brain these two activities are interconnected. The raja yogis first control the mind then stop the breath. Hatha yogis control the breath and thereby control the fluctuations of the mind. When kevala kumbhaka takes place allow it to happen without resisting because it culminates in the awakening.

Η ΑΘΗΝΆ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΥΝΑΙΚΑ

Η ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΥΝΑΙΚΑ
Swami Sivamurti Saraswati

Η Αθηνά είναι μία εκδήλωση της θεικής σοφίας της Σάκτι.

Ξεπήδησε πλήρως σχηματισμένη από την κορυφή του κεφαλιού του Δία (πατέρα της).

Αυτό σύμφωνα με τις διδασκαλίες της γιόγκα θα ισοδυναμούσε με το ότι γεννήθηκε από το κορυφαίο τσάκρα το σάχασραρ, και έτσι ήταν προικισμένη με τέλεια σοφία και ενόραση από την γέννησή της. Δεν είχε ανάγκη να συμβιβαστεί με την δυαδικότητα και έτσι ήταν μία παρθένα θεά.

Στην Ελληνική μυθολογία θα βρει κανείς την Αθηνά συνήθως να παρουσιάζεται με την μορφή πολεμιστή, στον ρόλο της σαν υπερασπιστή των ηρώων και της πόλης των Αθηνών.

Παρ’ όλα αυτά υπάρχει και μία άλλη μορφή της θεάς όπου παρουσιάζεται άγρια και τρομερή στεφανωμένη με φίδια. Ακόμη και όταν είναι στο ρόλο του πολεμιστή, η Αθηνά φέρει την μορφή των φιδιών στην αιγίδα της (ασπίδα) παρουσιαζόμενα με το τρομερό κεφάλι της Μέδουσας. Αυτή η μορφή οφείλει την καταγωγή της σε μια εποχή παλαιότερη, πριν την πατριαρχία. Αναφέρεται στις Μινωικές θεές των φιδιών. Χρειάζεται να θυμόμαστε ότι τα φίδια δεν έχουν εδώ την έννοια των συμβόλων της αμαρτίας και του κακού, όπως στην Χριστιανική μυθολογία, αλλά σαν δείκτες της θεικής σοφίας.

Η Αθηνά είναι η θεά της σοφίας, έτσι είναι ταιριαστό να συνοδεύεται από φίδια καθώς επίσης και από την κουκουβάγια. Το φίδι επίσης είναι το σύμβολο της κουνταλίνι, που στην περίπτωση της Αθηνάς, έχει ήδη φθάσει στον προορισμό του. Από αυτή την πλεονεκτική θέση εκείνη οδηγεί τις τύχες αυτών που την ακολουθούν.

Σοφία καθώς επίσης και καλλιτεχνική δημιουργία μεταφέρεται υπό την καθοδήγησή της προς τους χειροτέχνες, ιδιαίτερα τις γυναίκες που ύφαιναν τα δικά της πανέμορφα πέπλα (ντότις). Η σοφία αντικατοπρίζεται επίσης στην υφαντική μπορεί να ειδωθεί σαν τι πραγματοποίηση μίας απόφασής μας.

Η Αθηνά είναι ο προσωπικός προστάτης των φίλων της και της Αθήνας. Όπως άλλες παρθένες θεές δεν έχει δικά της παιδιά, έτσι μπορεί να δώσει όλες τις μητρικές της ενέργειες για την ευημερία των μαθητών της. Είναι γνωστή σαν η θεά της κοντινής σχέσης. Αυτό περιγράφεται καθαρά στις ιστορίες από τον Τρωικό πόλεμο και στο ταξίδι του Οδυσσέα προς την πατρίδα του. Η στενή σχέση που είχε με τους ήρωές της είναι παρόμοια με την σχέση που έχουν σήμερα πολλοί άνθρωποι με την Παρθένο Μαρία.

Είναι η θεά της συγκράτησης, της διαύγειας και της ανώτερης ευφυίας. Τα λαμπερά γκρίζα μάτια της μπορούν να δούν πέρα από την επιφάνεια των πραγμάτων μέσα στα νοήματα που κρύβονται βαθύτερα. Με την περικεφαλαία της και το δόρυ στο χέρι ατενίζει το μέλλον και μας βοηθάει να σχεδιάσουμε την στρατηγική μας για να πετύχουμε τους στόχους μας στην ζωή. Η Μύτης (σημαίνει σύμβουλος ή πρακτική σοφία) ήταν η μητέρα της πριν ο Δίας την καταπιεί. Η Αθηνά έχει παρόμοιες ιδιότητες συμβούλου και σκέφτεται προσεκτικά τις καταστάσεις με πρακτική πρόνοια.

Είναι η προσωποποιήση της ανθρώπινης ικανότητας να σκέφτεται λογικά και να έχει συλλογιστική κρίση. Για τους αρχαίους αυτό θεωρούνταν θεική ιδιότητα, γιατί εξύψωνε την ανθρωπότητα από το ζωικό επίπεδο. Η αγνότητα της μπορεί να θεωρηθεί σαν σύμβολο της αγνότητας αυτής της συλλογιστικής ικανότητας, που δεν επηρεάζεται από την προσωπική επιθυμία.

Μάχεται για τις αρχές παρά για τα πάθη. Αυτό προέρχεται από την ικανότητα της να κρατάει τα ένστικτα κάτω από έλεγχο και να κάνει επιλογές βασισμένες στην αμεροληψία, την λογική και την απόσπαση.

Η οναμαστή αιγίς αρχικά άνηκε στον πατέρα της και εκείνος την εμπνεύστηκε σε κείνη παρά σε κάποιον από τους γιούς του. Το κεφάλι της Μέδουσας προτού σκοτωθεί μπορούσε να μεταμορφώνει τους ανθρώπους σε πέτρες. Τα μαλλιά της ήταν γεμάτα φίδια. Αρχικά η Μέδουσα ήταν ένας από τους φύλακες του σπηλαίου της Γαίας. Ήταν εγγονή της. Μέδουσα σημαίνει βασίλισσα ή κυρία. Προστάτευε τους μη μυημένους από το να εισέρχονται στα μυστήρια της θεάς. Ο Δίας έδωσε αυτή την ασπίδα στην Αθηνά επειδή, με την δύναμη της πειθαρχημένης της επίγνωσης, μπορεί να μεταμορφώνει το τρομερό πρόσωπο σε προστατευτική ασπίδα. Με την χρήση της αιγίδας, ο Περσέας σώθηκε από το να γίνει πέτρα από το βλέμμα της Μέδουσας. Εδώ μπορούμε να δούμε πάλι την χρήση της αντανάκλασης από την κατά μέτωπο αντιμετώπιση. Με την αντανάκλαση του βλέμματος της Μέδουσας, ο Περσέας μπορούσε να δράσει με απόσπαση και απάθεια και να υπερπηδήσει το εμπόδιο στον δρόμο του. Δεν καταστράφηκε από το να είναι υπερβολικά αναμεμειγμένος με την κατάσταση.

Παρ’ όλα αυτά η Μέδουσα δεν πέθανε πραγματικά. Αίμα από το σώμα της δόθηκε στον Ασκληπιό τον θεό της θεραπείας. Από το αίμα της αριστερής της πλευράς εκείνος θανατώνει και με το αίμα από την δεξιά της πλευρά θεραπεύει. Αυτό αργότερα παρουσιάστηκε με το σύμβολο του Κηρυκείου. Το ίδιο σύμβολο χρησιμοποιείται για να απεικονίσει το πέρασμα της κουνταλίνι από την βάση της το μούλανταρ τσάκρα στην κορυφή της το σάχασραρ. Μέσα από τα νάντις ίντα και πίνγκαλα και μέσα από τα τσάκρας περιελίσσεται όπως οι ενέργειες του Ασκληπιού.

Αυτός ο απόηχος της θεραπείας, καθώς επίσης και της προστασίας βρίσκονται στην ασπίδα. Είχαν υφαρπαγεί από τον Δία και δίκαια επέστρεψαν στην θεά Αθηνά. Μια από τις πλευρές της ήταν η Υγεία, η θεά της υγείας.

Η αιγίς είναι το σύμβολο της θεικής κυριαρχίας. Επίσης αναφέρεται στον εν δυνάμει καταστροφικό χαρακτήρα της θεάς, παρόμοια με τις ιδιότητες της Ινδικής θεότητας, Κάλι. Μέσα στο θεικό υπάρχουν τρεις ενέργειες : της δημιουργίας, της συντήρησης, της καταστροφής.

Αλλά πάνω από όλα, η αιγίς συμβολίζει την σοφία. Ήταν η ηγετική θηλυκή ενέργεια του Ελληνικού πανθέου στον ρόλο της σοφίας. Ήταν ο δάσκαλος της ανθρωπότητας. Από την πόλη της διαδόθηκε ο δυτικός πολιτισμός στην Ευρώπη. Θα μπορούσε λοιπόν να θεωρηθεί όχι μόνο σαν θεά της Αθήνας, αλλά όλου του δυτικού κόσμου επίσης.

Η Αθηνά είναι η αρχή που φέρνει τον πολιτισμό. Μέσα της είναι ισορροπημένες οι αρσενικές και θηλυκές πολικότητες. Δεν είναι μόνο η θεά του πολέμου, αλλά επίσης της ειρήνης. Τα δώρα της ταιριάζουν στην περίσταση και στις ανάγκες. Εισήγαγε στην ανθρωπότητα το άροτρο και την ελιά, που θεωρήθηκαν σαν μέρος της αρχής της πολιτισμένης ζωής. Η σοφία της δεν ήταν μόνο πνευματική αλλά και εξαιρετικά πρακτική. Η ενέργεια της χαρακτηρίζεται από το πνεύμα και την διάνοια. Έρχεται κατ’ ευθείαν από το σάχασραρα, αλλά αγκαλιάζει και όλες τις κατώτερες ενέργειες επίσης. Στην ψυχολογία του Γιούγκ θεωρείται σαν η υψηλότερη εκδήλωση του άνιμα (ψυχής).

Πώς μπορεί η ενέργεια της Αθηνάς να βοηθήσει την σύχρονη γυναίκα; Είναι συσχετισμένη πρωτίστως με την επίγνωση, που είναι η κύρια ποιότητα που προωθείται από την γιόγκα. Με την απόσπασή της και την επίγνωση μιας κατάστασης η Αθηνά και η γυναίκα που ενσωματώνει τις ποιότητες της μπορεί να διατηρεί καθαρό νού μέσα στην σύγκρουση και από αυτή τη θέση μπορεί να θέσει μια καλή τακτική για να λύσει δύσκολες καταστάσεις. Είναι η επιτομή της βαιράγκια (απόσπασης) και της βιβέκα (διάκρισης) τις δύο κύριες ιδιότητες που προσπαθεί να πραγματώσει ένας σαννυάσιν. Όταν μία γυναίκα πραγματώσει αυτές τις  ποιότητες έχει μία θετική και δημιουργική στάση προς τις καταστάσεις και τα άτομα που εμπλέκονται. Ξεχωρίζει σαν ηγέτης. Δεν άγεται από τα συναισθήματά της άλλα έχει αναπτύξει την αριστερή πλευρά του εγκεφάλου της, για να εστιάζεται σε μία κατάσταση με λογική και ψύχραιμη συγκέντρωση. 

Η Αθηνά είναι η θεά της θηλυκής ωριμότητας. Δεν χρειάστηκε ποτέ να περάσει από την παιδική ηλικία ή την σύγχυση της εφηβείας. Ήρθε στον κόσμο σαν ολοκληρωτικά ώριμη γυναίκα, με τις αρσενικές και θηλυκές της ενέργειες εναρμονισμένες σε τέτοιο βαθμό που από αυτή την πλευρά της ενότητας μπορούσε να εμπνέει και να οδηγεί τους άλλους στην νίκη μέσα από την νοητική της διαύγεια.

Αυτή η Αθήνεια ενέργεια συχνά χρησιμοποιείται από τις σύγχρονες γυναίκες για να διοικήσουν τα νοικοκυριά τους αποτελεσματικά και να χειριστούν την καριέρα τους επίσης. Στην εργασία τους βοηθάει να ανταγωνιστούν τους άνδρες και να γίνουν κορυφές στο επάγγελμα τους. Ιδιαίτερα, οι ενέργειες της διακρίνονται στον νομικό κλάδο, στον επιχειρηματικό κλάδο, στον ακαδημαικό κλάδο και στην πολιτική. Ο λογικός και αναλυτικός της νούς την βοηθάει να διαχειριστεί την οικονονική πλευρά της ζωής της και να σχεδιάζει μακροχρόνιες στρατηγικές για ευημερία στο μέλλον. Μπορεί να αναπτύξει την καριέρα της, ή να διακριθεί σαν σύμβουλος σε άλλες γυναίκες και άνδρες. Οι Αθήνειες συμβουλευτικές της ενέργειες έχουν την μορφή της συναδελφικής συμβουλευτικής. Η συμβουλή της είναι πραγματική αλλά και υψηλά ευφυής.

Οι ενέργειες αυτής της θεάς διακρίνονται όπου είναι απαραίτητη η διπλωματία. Είναι σε θέση να διατηρείται ψύχραιμη και ν’ ακούει με αντικειμενικότητα όλες τις πλευρές.

Είναι η κόρη του Δία του θεού της δικαιοσύνης και μπορεί να δίνει ορθή κρίση όποτε της ζητηθεί.

Η γυναίκα με καλά ανεπτυγμένες τις ενέργειες της Αθηνάς μπορεί να ερευνήσει αποτελεσματικά και να φθάσει σε συμπεράσματα. Δεν προκαταλαμβάνεται προσωπικά αλλά έχει μία συνολική εικόνα της κατάστασης. Αυτή η ποιότητα συμπληρώνει την ανιδιοτέλεια που απαιτείται στην σέβα (ανιδιοτελή υπηρεσία). Είναι σε θέση να εργάζεται σε ομάδες και επιτροπές και είναι ικανός καθοδηγητής στους άλλους. Οι νοητικές της ποιότητες μπορεί να χρωματίζονται από πολιτικές θέσεις όπου χρειάζεται. Είναι σε θέση ν’ αποφασίσει ποιο είναι το κατάλληλο άτομο για να λάβει δώρο ή βοήθεια. 

Χρησιμοποεί την οξυδέρκειά και την κατανόησή της για να λάβει τις σωστές αποφάσεις.

Το μέτρο είναι η σύνοψη της διδασκαλίας της γιόγκα και είναι επίσης μία ιδιότητα της Αθήνειας ενέργειας σε μία γυναίκα. Ζεί μέσα στην ‘χρυσή τομή’. Αναγνωρίζει ότι τα ισχυρά αισθήματα ή ανάγκες ανήκουν στα πάθη και δεν σχετίζονται με την ορθολογική της φύση. Οι ενέργειές της υποστηρίζουν τους άλλους όταν βρίσκονται μέσα στο συναισθηματικό τους χάος. Με την αιγίδα της και το δόρυ της μας προστατεύει και μας οδηγεί έξω από την σύγχυσή μας, στο ασφαλέστερο έδαφος της εκλογίκευσης και της κοινής λογικής. Η Αθηνά είναι ντυμένη σε πλήρη πανοπλία και από αυτή την πλεονεκτική θέση ψύχραιμα αξιολογεί τις ανάγκες κάθε κατάστασης. Δεν βιάζεται να δράσει, είναι πάντα σε επιφυλακή.

Οι γυναίκες που αισθάνονται ότι μπορει να τους λείπουν οι Αθήνειες ενέργειες μπορούν να τις καλλιεργήσουν με την εκπαίδευση του νού. Η νοητική εκπαίδευση απαιτεί να πειθαρχήσουμε τις εκδηλώσεις του νού. Η πειθαρχία είναι επίσης μέρος της γιόγκα και η γιόγκα η ίδια περιγράφεται σαν πειθαρχία.

Με την πειθαρχία της σάντανα (πνευματικής πρακτικής) προοδεύουμε και αναπτυσσόμαστε προς τον στόχο μας με έναν ήπιο αλλά αποτελεσματικό τρόπο. Η Αθηνά μπορεί να θεωρηθεί η θεά της σάντανα. Μας προτρέπει να πάμε προς τα μπρός όταν επιβραδύνουμε και μας προστατεύει όταν συναντάμε προκλήσεις. Μας βοηθάει να απομακρυνθούμε από την υποκειμενική και συναισθηματική σκέψη σε μία σκέψη που κυβερνάται περισσότερο από την λογική.

Η Αθηνά είναι η Σάκτι της επίγνωσης. Η ανάπτυξή της επίγνωσης είναι μία πειθαρχία στη γιόγκα μέσω της οποίας μπορούμε να μάθουμε όλα όσα μπορούμε να μάθουμε στην ζωή για τον εαυτό μας, για τους άλλους και για τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Με την επίγνωση αναπτύσσουμε την ικανότητα να παρατηρούμε την παρούσα στιγμή καθώς ξετυλίγεται.

Μαθαίνουμε να την βλέπουμε σαν ένας αμερόληπτος παρατηρητής. Αυτή είναι η ενέργεια της Αθηνάς και του ευσυνείδητου γιόγκι ή σαννυάσιν. Η συγκράτηση είναι η σύνοψη της συμβουλής της και αυτό το μαθαίνουμε μέσα από την επίγνωση και την απόσπαση. Εκείνη ήταν η πάντα κοντινή θεά στους Τρωικούς ήρωες. Στεκόταν πίσω τους αθέατη από τους άλλους. Ψιθύριζε την συμβουλή της, χωρίς να την επιβάλλει και δεν ήταν κτητική. Η γυναίκα με καλά αναπτυγμένες Αθήνειες ενέργειες γνωρίζει πώς να χρησιμοποιήσει την δύναμη της σοφά για το καλό των άλλων.

Ή σύγχρονη γυναίκα και γιογκίνι έχει δίκιο να τιμάει την Σάκτι στη θεά Αθηνά και να την περιλαμβάνει στις πρακτικές της σάντανάς της για να αναπτύξει αυτές τις ενέργειες μέσα της. Οι ενέργειες της Αθηνάς είναι εκείνες που σχετίζονται με το πίνγκαλα νάντι και είναι κατά κανόνα αρσενικές ως προς την φύση τους. Με την προσπάθεια να κάνει αυτές τις κυρίως αρσενικές ενέργειες δικές της, η σύγχρονη γυναίκα είναι πλήρως εξοπλισμένη για να λάβει τη θέση της στον κόσμο σήμερα, σε περιόδους σύγκρουσης ή ειρήνης.

Τελικά κατακτάει μία ισορροπία μέσα στην πολικότητα και γίνεται το είδος του ηγέτη που χρειάζεται ο κόσμος σήμερα καθώς μετακινούμαστε από ένα πατριαρχικό σύστημα σε ένα που είναι λιγότερο προσανατολισμένο στο φύλο.

Ο σύγχρονος κόσμος έχει ανάγκη από γυναίκες με τις ενέργειες της Αθηνάς. Είναι καιρός για μας να οπλιστούμε με τις δικές της ποιότητες και να προχωρήσουμε στην υπηρεσία της ανθρωπότητας όπως και εκείνη έκανε μέσα στους αιώνες. Το δόρυ της, η αιγίδα της και η περικεφαλαία της συμβολίζουν τις ίδιες ενέργειες που βρίσκονται στη γιόγκα. Ή Αθηνά χρησιμοποίησε τις ενέργειες της για να προωθήσει τον δυτικό πολιτισμό. Σαν γυναίκες του εικοστού πρώτου αιώνα, ας οπλιστούμε με τα ορόσημα του δυτικού πολιτισμού, αλλά επίσης μέσω της γιόγκα, με εκείνα του ανατολικού, έτσι ώστε να εργαστούμε με όλα τα αδέλφια μας με καλή θέληση και να κάνουμε ένα κόσμο ενωμένο όχι στην ομοιομορφία του αλλά στον πλούτο της πολυπλοκότητας.

Από το Βιβλιαράκι …
<< Η ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΥΝΑΙΚΑ>>
της Σουάμι Σιβαμούρτι Σαρασουάτι
SATYANANDASHRAM HELLAS

Detoxification with Yogic Cleansing Techniques Shankhaprakshalana

YOGA RESEARCH FOUNDATION

Hydrodynamics of Poorna Shankhaprakshalana

Poorna shankhaprakshalana (PSP) is a hatha yoga practice involving the graded consumption of a large amount of salted lukewarm water along with the performance of a large number of rounds of selected asanas. The practice has, amongst its various effects, a cleansing effect on the gastrointestinal (GI) tract. A concern was felt about the safety of the practice for people with high blood pressure (BP), poor myocardial contractility and diminished kidney function. Hence, Yoga Research Foundation designed a research project to study the dynamics of ingested salted water in the body over a period of 48 hours. This study was carried out, in the first stage, on 38 normal subjects (BYB students) and 12 diabetics (a total of 50 subjects), using normal (0.9%) salt solution, and in the second stage, on 14 diabetics, using a half-strength (0.45%) salt solution. Stage 1 examined the hydrodynamics of PSP, while Stage 2 compared the efficacy of normal salt solution with half-strength salt solution. The project lasted from November 2000 to May 2003.

AIM

The aim of this research was to study:

1. The quantity of salted water that is retained and excreted by the GI tract.
2. The time taken for the absorbed water to be excreted by the kidneys.
3. The difference between the effects of normal (0.9%) salt solution and half-strength (0.45%) salt solution.
4. The effect of PSP on the circulatory system.

METHOD

Subjects

Everyone in the ashram who performed PSP during the period of the study was selected as a subject. Subjects of both genders were included. Thirty-eight subjects were BYB students. All were young or middle-aged adults without major health problems (one person had high BP). Twelve subjects were participants in an Intensive Diabetes Management Course. They were middle-aged or aged adults with NIDDM (non-insulin dependent diabetes mellitus) and 3 also had high BP. These 50 subjects used normal (0.9%) salt solution for the practice of PSP.

In the second stage of the study, 12 diabetics from these 50 subjects comprised group A, which used normal salt solution. Fourteen participants from an Intensive Diabetes Management Course, including 8 participants from a follow-up Intensive Diabetes Management Course, comprised group B, which used half-strength (0.45%) salt solution for the practice of PSP. They were middle-aged or aged adults with NIDDM. Three subjects in group A and 4 in group B also had high BP. The 8 subjects from the follow-up course had also been group A subjects in the previous year.

Experiment

The technique of PSP followed in this study was as recommended by Swami Satyananda Saraswati in Asana Pranayama Mudra Bandha, published by Yoga Publications Trust, Munger, Bihar, India. The only difference between the two groups was in the strength of the salt solution used. Group A used a 0.9% salt solution and group B used a 0.45% salt solution. The following parameters were recorded for 48 hours:

1. Body weight in kg
2. Pulse rate per minute
3. BP in mm of Hg
4. Swara
5. Water intake
6. Urine output + estimate of output of kunjal practice The readings of these parameters were taken at the following time intervals:

1. Pre-PSP (at 5 am)
2. After 3 rounds of asanas (6 glasses of water)
3. At the end of PSP
4. After kunjal
5. After 45 minutes rest
6. After 6 hours (at 11 am)
7. After 12 hours (at 5 pm)
8. Second day morning (Day 2, 6 am)
9. Day 3, 6 am

The food intake was not weighed and the water loss from the lungs and the skin could not be measured. The time and the consistency of GI tract output were noted down. The GI tract output was calculated from the weight gain and urine + kunjal output.

RESULTS

See Diagram 1 and Tables 1-4 (overleaf) for details of results. The results of the first stage of the study (Table 1) help us understand the hydrodynamics of PSP. The results of the second stage of the study compare the efficacy of normal salt solution with half-strength salt solution.

DISCUSSION

Water balance

Stage 1: Stage 1 of the study shows that PSP is very effective in cleansing the GI tract. About 66% of the water intake stayed within the GI tract and was eventually evacuated through the rectum. At the end of the 45-minute rest period, the kunjal output was 15% and urine 8%, and only 11% of the water intake was still within the CVS (cardiovascular system). The total absorption of water into the body systems was about 19% (11% retention + 8% urine output). It was fully cleared before 12 hours.

Stage 2: The results given in Diagram 1 show very clearly that for group A, the practice of PSP was more effective in cleansing the GI tract. About 63% of the water intake stayed within the system and was eventually evacuated through the rectum. The time taken to achieve this was short - by the end of the 45 minute rest period after PSP. The amount of water intake required was about 4600 ml or a little over 15 glasses, with a range of 3600-4800 ml or 12-16 glasses. The amount of output through kunjal was about 22% of the total intake at that time (the difference between the readings of urine + kunjal output in % of total intake, at 'post' and 'post kunjal' time intervals). Hence about 15% of the water intake was absorbed into the circulatory system and eventually excreted through the kidneys. It seems that this route of water disposal is slow. At the end of the 45 minute rest period only 4% of the output was excreted through the urine (total 15%). The remaining 11% was slowly excreted until the time interval of 'after 12 hours'. This means that the water distribution becomes stabilized at the time interval of 'after 45 minutes rest' and the water balance is regained before the time interval of 'after 12 hours'.

However, for group B, the practice of PSP was less effective in cleansing the GI tract. About 35% of the water intake stayed within the system and was eventually evacuated through the rectum. The time taken to achieve this was the same as group A - by the end of the 45 minute rest period after PSP. By this time the remaining water had been absorbed into the circulatory system. The amount of water intake required was about 5200 ml or over 17 glasses, with a range of 4800-6000 ml or 16-20 glasses. The amount of output through kunjal was about 15% of the total intake at that time (the difference between the readings of urine + kunjal output in % of total intake, at 'post' and 'post kunjal' time intervals). Hence, about 50% of the water intake was absorbed into the circulatory system and eventually excreted through the kidneys. It seems that this route of water disposal is slow. At the end of the 45 minute rest period only 13.5% of output was excreted through the urine. After 6 hours, a further 19%, and after 12 hours, a further 15.5% of output was excreted through the urine (a total of 48% of the expected 50%). This means that the water distribution becomes stabilized at the time interval of 'after 45 minutes rest' and the water balance is regained after the time interval of 'after 12 hours'. Group B took longer than group A to regain water balance. Moreover, in spite of greater water intake on day 1 and the same intake on days 2 and 3, group B showed more weight loss than group A on day 2 and day 3. This means that there was dehydration due to the kidneys overshooting their target of restoring water balance.

Circulatory system

The effects on the circulatory system also point in the same direction.

In group A, there was a uniform rise in pulse rate throughout the practice due to the effects of physical exertion. During the rest period the pulse rate settled down somewhat and stayed that high throughout the day, probably due to water retention leading to increased blood volume. The systolic and diastolic BP showed the following changes:

1. A tendency to rise during the early phase of the practice due to physical exertion.
2. A tendency for the systolic BP to come towards the baseline as the practice progressed probably due to parasympathetic preponderance.
3. After kunjal a rise in both was noted.
4. Both remained somewhat lowered from the rest period to 6 hours later due to physical rest.
5. A minimal rise on day 2 and fall on day 3 that could not be explained.

In group B, two peaks were noted in the pulse rate; the first in the beginning of the practice and the second after 6 hours. These increases in the pulse rate were lower than in group A and the fall in the pulse rate during the rest period as well as on days 2 and 3 was more pronounced. This could not be explained.

The systolic and diastolic BP showed the following changes:

1. Gradually rising BP as the practice progressed, due to gradual water absorption, physical exertion and sympathetic over-activity as judged from the study of the swara.

2. There was a rebound fall in BP from the rest period onwards throughout the day. Physical rest can only partly explain this phenomenon. The subjects were still waterlogged during this period. The sympathetic and the parasympathetic tones were levelled.

3. On days 2 and 3 systolic BP had stabilized at the pre-PSP level, but the diastolic BP was slightly low due to dehydration.

Swara pattern

The swara pattern was quite interesting. In stage 1 subjects showed an initial rise in pingala activity, but as the practice progressed ida activity started to dominate. Motility in the GI tract (a function of the parasympathetic system) leads to ida dominance or vice versa. Subjects were quiet and restful. After the rest time pingala and ida were balanced.

In group A, very little change in the swara pattern was noted. In group B, there was an initial rise in ida activity followed by pronounced pingala dominance as the practice progressed and also during the rest period. Spasm of the GI tract sphincters (a function of the sympathetic system) leads to pingala dominance or vice versa. Some of the subjects were uncomfortable and mildly restless. Later in the day balance between pingala and ida was achieved.

Table 1 shows the mean values of total water intake, total measured output, gain in body weight and possible output through the digestive tract at the different time intervals during and after the practice of PSP during the first stage of the study (N=50).
Note: The shaded areas are of special interest.

Table 2 shows the mean values of total water intake, total measured output, gain in body weight and possible output through the digestive tract at the different time intervals during and after the practice of PSP in both group A and group B.
Note: The shaded areas are of special interest.

Table 3 shows the mean values of water output through the digestive tract, kunjal & urine and water retention (gain in body weight) in terms of % of total water intake at the different time intervals during and after the practice of PSP in both group A and group B.
Note: The shaded areas are of special interest.

Table 4 shows the mean values of the change in pulse rate and systolic as well as diastolic BP, reflecting cardiovascular system (CVS) effects, and the status of the swara, reflecting autonomic nervous system (ANS) effects at the different time intervals during and after the practice of PSP in both group A and group B.
Note: The shaded areas are of special interest.

CONCLUSION

Only 15% of the water is absorbed into the circulatory system in PSP performed with normal salt solution, but 50% of the water is absorbed when half-strength salt solution is used. The greater the quantity of water absorbed, the longer the kidneys take to excrete it - about 12 hours or more. For people with jeopardized kidney, heart or vascular functions, this may not be advisable. One may think that by reducing the salt content the safety of the practice will increase. In fact, by reducing the salt content the practice becomes unsafe. Hence, it is advisable to observe the contra-indications diligently and to avoid modifying the practice of PSP. While the results in Stage 2 are from people with NIDDM, it is expected that similar results would be seen in people in good health.

SATYANANDA  YOGA   BIHAR YOGA BHARATI

Εμπειρικά Εκ της Δράσεως Θεωρήματα

ΔΕΛΦΕΙΟΣ  ΑΤΤΙΚΟΣ 

Συνιδρυτής της Εκπολιτιστικής Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας -  ΕΡΜΗΣ  - πρωτοδικείο Πειραιώς αριθμός Μητρώου 58069.


1^ον. ‘’Πάσα ανθρώπινος ύπαρξις έχει και ιδίαν προσωπικότητα τουλάχιστον τόσον ανόμοιον όσον και δύο όντα της αυτής φυλής και φύσεως.

Η προσωπικότης αυτή εκφηλούται κατά το μάλλον ή ήττον και είναι κατά το μάλλον ή ήττον ισχυρά. Και η μέν ισχύς της προσωπικότητας εξαρτάται έκ του βαθμού της πείρας του ατόμου, η δε εκδήλωσις αυτής εκ του κατά το μάλλον ή ήττον ελευθέρου περιβάλλοντος εν τώ οποίο το άτομον εμορφώθη.’’

2^ον. ‘’Πάσα ανθρώπινος, ύπαρξίς δύναται να διαδηλώση την ίδιαν αυτής προσωπικότητα απαλλάττουσα τάς δυναμικάς ιδιότητας αίτινες την εμψυχώνουν από πάσαν πρόληψιν, δοξασίαν ή θεωρίαν ή άλλο διανοητικόν ή ηθικόν βάρος, ξένον προς την αντίληψιν και συνείδησιν αυτής.’’

3^ον. ‘’Πάς άνθρωπος έχει ως φυσικόν παιδαγωγόν την δημιουργίαν, ήτις τον περικυκλώνει. Αρκεί να προσέξη τις ολίγον εις τον άφωνον αυτόν παιδαγωγόν, δια να καταστή ούτος ο ευγλώττοτερος διδάσκαλος, τον οποίον κατώρθωσε ποτέ ν’ αποκτήση ο άνθρωπός.’’

4^ον. ‘’ Η φύσις είναι ενιαία αν τη συλλήψει της και ανόμοιος κατά τας διαφόρους εκδηλώσεις της. Αυτή είναι το κύριον υπόδειγμα από του οποίου πάσα ενσύνείδητος ύπαρξις δέον να αντλή παραδείγματα προς ανύψωσιν της ιδίας της προσωπικότητος ελευθέρας και ανεξαρτήτου.’’

5^ον. ‘’Διά να διαδηλώση την ιδίαν του προσωπικότητα, ο άνθρωπός οφείλει, α) να απελευθερωθή από όλας, τας συνθήκας, τα ήθη και τα έθιμα, τα οποία ημπορούν να παρεμποδίσουν την εκδήλωσιν της ιδίας σκέψεως, β) να ενισχύση την ενεργετικότητα του πνεύματος, της ψυχής και του σωματός του. Γ) να τολμά να εκφράζη αδιστάκτος τάς ιδιαιτέρας του σκέψεις εις κάθε περίστασιν, υπέρ της αληθείας, του καλού και της ηθικής, δ) να αποβάλη τας κακίας, τα πάθη και τα ελατώματα του.’’

6^ον. ‘’Τέλος ίνα καλύτερον ο άνθρωπος εκδηλώση και διαδηλώση την προσωπικότητα του, οφείλει να κυριαρχή και να δεσπόζη εφ’ εαυτού. Δέον ν’ αποφεύγη τάς ασκόπους κινήσεις και λόγους, διότι η ομιλία είναι δυναμική ιδιότης, σκοπόν έχουσα την εκδήλωσιν εν τη δημιουργία του συνειδητού και εσκεμμένου έργου του Δημιουργού. Αντανάκλασις των ιδιαιτέρων μας σκέψεων η ομιλία, είναι συνάμα και το σημείον της ανυψώσεως και καταπτώσεως της ανθρώπινης διάνοιας.

Ο κύριος εαυτού άνθρωπος άς προτιμά την σιωπήν από τους ασκόπους λόγους.’’

7^ον. ‘’Πάσα γενικώς πράξις του ανθρώπου κατά την γήινον ζωήν ομοιάζει προς δακτύλιον της αλύσου της παγκοσμίου αυτού ζωής δακτύλιον ευαίσθητον, όστις είς έκαστον βήμα υπενθυμίζει εις άτομον την πράξιν του ή τον υποχρεώνει να εκτελέση σειράν άλλων πράξεων, δυναμένων να καταναλώσουν και να καταλάβουν τον χρόνον ολοκλήρου ζωής.’’

8^ον. ‘’Η φιλοδοξία να φαίνεται κανείς ο,τι δεν είναι, είναι σφάλμα, το οποίον προκαλεί πολλάς δυστυχίας εις την ζωήν του ανθρώπου.’’

9^ον. ‘’Εάν σας λέγω ‘’αποβάλλατε τα ελαττώματα σας’’, δεν είναι διά να αποκτήσετε την Αιώνιον Βασιλείαν, αλλά διά να αποκτήσετε την ανεξαρτησίαν σας ως ύπαρξις και ως άνθρωπος.

Διότι τα ελαττώματα είναι τα μέσα δια των οποίων οι δυνάσται υποδουλώνουν τους δυναστευμένους και εκμηδενίζουν την προσωπικότητα των.’’

10^ον. ‘’Το ψεύδος είναι ελάττωμα, διότι κυοφορεί και δημιουργεί σειρά πράξεων αντιθέτων προς το ίδιον συμφέρον τού ατόμου και υποδουλώνει την προσωπικότητα του.

Η κλοπή είναι ελάττωμα, διότι περικλείει τον άνθρωπο, εις σφαίραν μυστηρίου και τον υποχρεώνει να αποκρύπτη την προσωπικότητα του προς των ομοίων του.’’

11^ον. ‘’Πάσα πράξις ωφέλιμος είς άτομον τι,δεν είναι πάντοτε επωφελής εις την ανεξαρτησίαν της προσωπικότητος του.’’

12^ον. ‘’Αί ομαδικαί πλάναι, αί δυνάμεναι ν’ αδικήσουν μίαν κοινωνίαν, είναι επακολούθημα των ατομικών ελαττωμάτων του ανθρώπου.’’

13^ον. ‘’Βάσις κάθε κοινωνικής ζωής είναι η καλώς εννοούμενη αμοιβαιότης, που δεν εμποδίζει τάς ελευθερίας του ανθρώπου καί την ανεξαρτησίαν της προσωπικότητας του.’’

14^ον. ‘’Η κοινωνία εδημιουργήθη ένεκα των αναγκών, τάς οποίας έχει κάθε άτομον προς διατήρησιν της υπάρξεως του.

Ανάγκη είναι το δικαίωμα και η εξώθησις προς την ζωήν.

Εκ της ανάγκης απορρέει το καθήκον, όπερ είναι το δικαίωμα και η ανάγκη του σεβασμού της ζωής και των αναγκών των άλλων.’’

15^ον. ‘’Εκαστος άνθρωπος διαβίων επί της Γής, δημιουργεί εις εαυτόν ανάγκας δια να εξυπηρετηθώσιν αι ανάγκαι αύται, δημιουργεί είς εαυτόν καθήκοντα.

Δια να εκπληρώση τά καθήκοντα ταύτα, δημιουργεί ικανότητας ή (ιδιότητας) τάς οποίας ανταλλάσει προς όφελος των αναγκών του.’’